Oktawian August

Gajusz Oktawiusz po objęciu tronu zwany Oktawianem Augustem (ur. 23 września 63 r. p.n.e., zm. 19 sierpnia 14 r. n.e.), pierwszy cesarz Cesarstwa Rzymskiego.

Pochodził z rodziny ekwickiej. Jego ojciec, również Gajusz Oktawiusz, był namiestnikiem Macedonii, a matka była siostrzenicą Juliusza Cezara.

Został adoptowany przez Cezara i wyznaczony jego następcą. Po zabójstwie przybranego ojca zawiązał porozumienie z Markiem Antoniuszem i Markiem Lapidusem zwane II triumwiratem. Po pokonaniu w 42 r. p.n.e. zabójców Cezara triumwirzy podzielili między siebie imperium rzymskie: Oktawian wrócił do Rzymu, Marek Antoniusz udał się do Egiptu, a Lepidus do Hiszpanii, jednak szybko został odsunięty od władzy.

W 33 r. p.n.e. przestał obowiązywać II triumwirat i Oktawian wypowieział wojnę Antoniuszowi. Pretekstem było ogłoszenie przez Antoniusza syna Cezara i Kleopatry − Cezariona − prawowitym spadkobiercą ojca. Zdecydowane zwycięstwo floty Oktawiana pod Akcjum przesądziło losy wojny. Egipt stał się kolejną rzymską prowincją, Marek Antoniusz popełnił samobójstwo, a Oktawian przejął całą władzę w Rzymie.

W 27 r. p.n.e. senat nadał mu tytuł augustus (boski). W ten sposób Oktawian August stał się pierwszym cesarzem rzymskim. Formalnie instytucje republikańskie nie zostały zlikwidowane, ale faktyczną władzę pełnił jeden człowiek. Otrzymał tytuł prokonsula, sprawował władzę nad prowincjami zachodnimi oraz Syrią i kontrolował 70% legionów.

W 23 r. p.n.e. doszło do kolejenej ugody Oktawiana z senatem. Cesarz zrzekł się tytułu prokonsula, ale mógł rządzić wszystkimi prowincjami i całą armią. Ponadto otrzymał możliwość wetowania ustaw senatu, przewodnictwo w elekcji jego członków oraz prawo pierwszej przemowy na każdym posiedzeniu.

Wielu historyków uznaje Oktawiana Augusta za największego cesarza Rzymu. Jego rządy rozpoczęły okres wewnętrznego spokoju w państwie (tzw. Pax Romana), który trwał przeszło 200 lat (27 r. p.n.e. − 180 r. n.e). Oprócz zapewnienia porządku wewnętrznego cesarz starał się zabezpieczyć także granice zewnętrzne kraju, opierając obronę na naturalnych przeszkodach takich jak rzeki, góry czy pustynie.

Do najważniejszych reform cesarza należały trzy reformy finansów publicznych państwa. Pierwsza z nich znacznie zwiększała liczbę terytoriów, które płaciły podatki bezpośrednio do Rzymu. Reforma ta w znacznym stopniu zwiększyła i ustabilizowała dochody państwa oraz zmniejszyła korupcję namiestników prowincji. Drugą reformą, równie ważną co pierwsza, było udoskonalenie systemu podatkowego. Trzecia reforma dotyczyła wykorzystania olbrzymich pieniędzy pochodzących z czynszów w Egipcie do finansowania operacji cesarskich.

Cesarz przeprowadził reformy mające na celu zapobieżenie rozkładowi życia rodzinnego oraz odrodzenie moralności wśród wyższych warstw społeczeństwa. Chcąc przywrócić stare obyczaje, Oktawian August dużą wagę przykładał do życia religijnego. Budował nowe świątynie, przywrócił do życia dawno zapomniane rytuały religijne, ale jednocześnie tępił kulty egipskie. Za czasów pierwszego cesarza rozwijała się filozofia, literatura, sztuka oraz nauka. To z tego okresu pochodzą dzieła Wergiliusza, Horacego, Owidiusza i Tytusa Liwiusza.