Gajusz Mariusz

Gajusz Mariusz (157 r. p.n.e. − 13 styczeń 86 r. p.n.e.). Rzymski generał i polityk wybierany na konsula siedem razy. Znany głównie ze zreformowania armii.

Mariusz urodził się w 157 r. p.n.e. w mieście Arpinium na południu Italii. Miasto zostało podbite przez Rzymian w IV w. p.n.e., a w 188 r. p.n.e. jego mieszkańcy uzyskali pełne prawa obywatelskie. Plutarch podaje, że Mariusz był synem prostego rolnika, ale prawie na pewno nie jest to prawdą. Faktem jest, że miał kontakty ze szlachtą w Rzymie i z lokalną szlachtą w Arpinium. Może to oznaczać, że Mariusz pochodził z ekwickiej rodziny.

W 134 r. p.n.e. Mariusz służył w armii w Numantii, gdzie zwrócił na siebie uwagę Publiusza Scypiona Afrykańskiego Młodszego, ale nie wiadomo, czy służył w zdemoralizowanej armii jeszcze przed przybyciem Scipiona. Później objął stanowisko kwestora, ale nie znamy żadnych szczegółów z tego okresu.

W 120 r. p.n.e. Mariusz powrócił jako trybun ludowy. W 116 r. p.n.e. został pretorem i pełnił to stanowisko przez kilka kolejnych lat. W 114 r. p.n.e. został zarządcą rzymskiej prowincji (Luzytanii), funkcję tę pełnił prawdopodobnie też w następnym roku. W tym czasie ozenił się z Julią, ciotką Cezara, z którą miał syna, Gajusza Mariusza Młodszego.

W 109 r. p.n.e., w czasie wojny z królem Jugurtą, Mariusz pełnił funkcję legata w armii Quintusa Caeciliusa Metellusa. W 107 r. p.n.e. po raz pierwszy został konsulem Rzymu. Dwa lata później pokonał Jugurtę, rok po tym ponownie został konsulem i miał zmierzyć się z plemionami Cymbrów i Teutonów, które od kilku już lat były poważnym problemem Rzymu. Wcześniej zreformował armię. Przez kilka kolejnych lat był wybierany przez lud na konsula. W 102 r. p.n.e. pokonał Teutonów w bitwie pod Aquae Sextiae, a rok poźniej rozbił Cymbrów pod Vercellae.

W 101 r. p.n.e. zawiązał przymierze z Saturninem i Galucją, na mocy którego Mariusz został wybrany na urząd konsula na rok 100 p.n.e., Glaucja na urząd pretora, natomiast Saturnin musiał w porozumieniu z Mariuszem zamordować Kwintusa Nunniusza, aby otrzymać urząd trybuna ludowego. Ich wspólnym celem było nadanie ziemi weteranom Mariusza. Senat pod przymusem zaakceptował ustawę. W roku następnym Saturnin znów starał się o urząd, tym razem konsula i znów zamordował swojego przeciwnika ze stronnictwa popularów − Memmiusza. Senat zażądał od konsula Mariusza podjęcia działań zbrojnych przeciwko mordercy. Mariusz chcąc nie chcąc, musiał rozpocząć walkę ze swoimi dawnymi sojusznikami. Armia pod dowództwem Skaurusa rozbiła w 100 r. p.n.e. broniących się na Kapitolu Saturnina i Galucję. Po tym wydarzeniu popularność Mariusza znacznie spadła, odwrócili się od niego jego dotychczasowi stronnicy, nie było mowy o następnym konsulacie.

W latach 90−88 p.n.e. Mariusz brał udział w wojnie ze sprzymierzeńcami. Po jej zakończeniu, na skutek konfliktu z Sullą, musiał opuścić Rzym i uciec do Afryki. Gdy Sulla udał się na wyprawę przeciw Mitrydatesowi VI Eupatorowi, Mariusz na czele szybko zebranej armii powrócił do Italii i wkroczył do Rzymu. Razem z Cynną wprowadził w Rzymie terror po przejęciu władzy przez popularów − skazał na śmierć wielu przeciwników politycznych. Zmarł w 86 r. p.n.e.